Ngày 07/10/2020, Chính phủ ban hành Nghị định số 120/2020/NĐ-CP quy định về thành lập, tổ chức lại và giải thể đơn vị sự nghiệp công lập. Nghị định có hiệu lực từ 01/12/2020, tạo hành lang pháp lý thống nhất cho việc sắp xếp, kiện toàn mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập theo hướng tinh gọn, hiệu quả và tăng cường quyền tự chủ. 

Nghị định được ban hành nhằm thực hiện chủ trương đổi mới tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, nâng cao chất lượng cung ứng dịch vụ sự nghiệp công và sử dụng hiệu quả nguồn lực của Nhà nước. 

Những nội dung nổi bật của Nghị định 120/2020/NĐ-CP

1. Quy định nguyên tắc thành lập, tổ chức lại và giải thể đơn vị sự nghiệp công lập

Nghị định quy định việc thành lập, sáp nhập, chia, tách hoặc giải thể đơn vị sự nghiệp công lập phải bảo đảm:

• Phù hợp với quy hoạch mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập.

• Không chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ.

• Đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và nhu cầu cung cấp dịch vụ công.

• Sử dụng hiệu quả ngân sách, nhân lực và cơ sở vật chất. 

2. Siết chặt điều kiện thành lập đơn vị sự nghiệp công lập mới

Nghị định quy định rõ các điều kiện để thành lập mới, bao gồm:

• Có căn cứ pháp lý và sự cần thiết.

• Có chức năng, nhiệm vụ rõ ràng.

• Có nguồn nhân lực, cơ sở vật chất và kinh phí bảo đảm hoạt động.

• Phù hợp với quy hoạch phát triển ngành, lĩnh vực.

Đối với đa số trường hợp, đơn vị sự nghiệp công lập thành lập mới phải có khả năng tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư, trừ các đơn vị cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu do Nhà nước bảo đảm. 

3. Quy định cụ thể về tổ chức lại và giải thể

Nghị định cho phép thực hiện các hình thức tổ chức lại như:

• Sáp nhập.

• Hợp nhất.

• Chia.

• Tách.

Đồng thời quy định các trường hợp giải thể khi đơn vị không còn chức năng, nhiệm vụ, hoạt động không hiệu quả hoặc không còn đáp ứng điều kiện tồn tại theo quy định của pháp luật. 

4. Phân định rõ thẩm quyền quyết định

Nghị định xác định rõ thẩm quyền của:

• Chính phủ.

• Thủ tướng Chính phủ.

• Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ.

• UBND cấp tỉnh.

• Cơ quan quản lý trực tiếp.

Tùy theo loại hình đơn vị sự nghiệp công lập và phạm vi quản lý, mỗi cơ quan sẽ có thẩm quyền quyết định thành lập, tổ chức lại hoặc giải thể.

5. Tăng quyền tự chủ trong tổ chức bộ máy

Một điểm mới đáng chú ý của Nghị định là mở rộng quyền tự chủ đối với các đơn vị sự nghiệp công lập, đặc biệt là đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư. Các đơn vị này được chủ động hơn trong việc:

• Tổ chức bộ máy bên trong.

• Thành lập các phòng, ban trực thuộc theo quy định.

• Bố trí số lượng cấp phó phù hợp với yêu cầu quản lý.

• Nâng cao hiệu quả hoạt động và chất lượng dịch vụ công. 

Đối tượng áp dụng

Nghị định áp dụng đối với:

• Các Bộ, cơ quan ngang Bộ và cơ quan thuộc Chính phủ.

• UBND các cấp.

• Các đơn vị sự nghiệp công lập.

• Viên chức và người quản lý đơn vị sự nghiệp công lập.

• Các tổ chức, cá nhân có liên quan đến việc thành lập, tổ chức lại và giải thể đơn vị sự nghiệp công lập. 

Hiệu lực hiện nay

Trong quá trình áp dụng, Nghị định 120/2020/NĐ-CP đã được sửa đổi, bổ sung bởi một số văn bản sau đó nhằm phù hợp với yêu cầu cải cách bộ máy hành chính. Đến ngày 28/07/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 299/2026/NĐ-CP, thay thế Nghị định 120/2020/NĐ-CP và thiết lập khung pháp lý mới về tổ chức đơn vị sự nghiệp công lập.

Kết luận

Nghị định 120/2020/NĐ-CP là văn bản quan trọng đánh dấu bước chuyển trong quá trình đổi mới hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập, hướng tới tinh gọn bộ máy, tăng cường quyền tự chủ và nâng cao hiệu quả cung cấp dịch vụ công. Dù hiện nay đã được thay thế bởi Nghị định 299/2026/NĐ-CP, đây vẫn là nền tảng pháp lý quan trọng trong quá trình cải cách tổ chức khu vực sự nghiệp công của Việt Nam.

📥 Tải toàn văn Nghị định số 120/2020/NĐ-CP (PDF) tại file đính kèm bên dưới để tham khảo đầy đủ các quy định.