Mang tri thức phục vụ khách hàng
Mang tri thức phục vụ khách hàng
Giữa tháng 6 năm 2026, một Công ty hoạt động trong lĩnh vực truyền thông sự kiện gọi điện hỏi chúng tôi một câu tưởng chừng đơn giản. Công ty này thường xuyên thuê cộng tác viên thời vụ, mỗi lần chi trả thù lao dao động từ hai đến bốn triệu đồng, và bộ phận kế toán đang phân vân liệu có cần tiếp tục khấu trừ 10% thuế thu nhập cá nhân đối với các khoản chi trả này sau ngày 1 tháng 7 năm 2026 hay không.
Câu hỏi này phản ánh đúng thực trạng phổ biến tại rất nhiều doanh nghiệp Việt Nam khi quy định pháp luật thuế thay đổi đúng vào giữa năm tài chính, tạo ra một giai đoạn giao thời dễ gây nhầm lẫn trong việc áp dụng.
Ngày 30 tháng 6 năm 2026, Chính phủ ban hành Nghị định 253/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức thi hành Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2026.
Một trong những nội dung được cộng đồng kế toán, doanh nghiệp quan tâm nhiều nhất là việc nâng ngưỡng thu nhập làm căn cứ khấu trừ thuế thu nhập cá nhân 10 phần trăm đối với thu nhập vãng lai, từ hai triệu đồng mỗi lần chi trả lên năm triệu đồng mỗi lần chi trả.
Đây là mức ngưỡng đã tồn tại suốt hơn một thập kỷ kể từ khi Thông tư 111/2013/TT-BTC được ban hành, trong khi mặt bằng thu nhập, chi phí sinh hoạt và quy mô các khoản chi trả thời vụ của doanh nghiệp đã thay đổi đáng kể.
Dưới góc nhìn của một kiểm toán viên, sự thay đổi này không chỉ đơn thuần là một con số kỹ thuật trên bảng lương. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến cách doanh nghiệp thiết kế lại quy trình khấu trừ thuế, cách trình bày khoản mục thuế thu nhập cá nhân phải nộp hộ trên báo cáo tài chính, và quan trọng hơn là rủi ro áp dụng sai thời điểm hiệu lực trong giai đoạn chuyển tiếp giữa quy định cũ và quy định mới.
Bài viết này phân tích nội dung cốt lõi của quy định, các trường hợp thực tế doanh nghiệp thường gặp, cùng những khuyến nghị kiểm soát nội bộ mà VietValues đúc kết từ thực tiễn tư vấn cho khách hàng.
Theo quy định trước đây tại điểm i khoản 1 Điều 25 Thông tư 111/2013/TT-BTC, các tổ chức, cá nhân trả tiền công, tiền thù lao, tiền chi khác cho cá nhân cư trú không ký hợp đồng lao động hoặc ký hợp đồng lao động dưới ba tháng, có tổng mức trả thu nhập từ hai triệu đồng trở lên mỗi lần, phải khấu trừ thuế theo tỷ lệ 10 phần trăm trên thu nhập trước khi chi trả, không phân biệt cá nhân đó đã có mã số thuế hay chưa.
Quy định này được ban hành từ năm 2013 và không được điều chỉnh trong suốt quá trình mặt bằng lương và chi phí sinh hoạt tại Việt Nam tăng liên tục, dẫn đến việc gần như mọi khoản chi trả cho lao động thời vụ, cộng tác viên, chuyên gia mời giảng theo buổi đều rơi vào diện phải khấu trừ.
Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 được Quốc hội thông qua đã đặt nền tảng pháp lý mới cho toàn bộ hệ thống thuế thu nhập cá nhân, thay thế các nguyên tắc cũ được xây dựng từ Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007 và các lần sửa đổi sau đó.
Trên cơ sở đó, Nghị định 253/2026/NĐ-CP được ban hành để quy định chi tiết việc thi hành, đồng thời thay thế Nghị định 65/2013/NĐ-CP đã áp dụng trong hơn một thập kỷ qua.
Nội dung về khấu trừ thuế, khai thuế thay, nộp thuế thay được quy định cụ thể trong nghị định này, trong đó ngưỡng thu nhập vãng lai làm căn cứ khấu trừ 10 phần trăm được nâng từ hai triệu đồng lên năm triệu đồng mỗi lần chi trả.
Để minh họa mức độ ảnh hưởng thực tế, giả sử một công ty tổ chức sự kiện tại Thành phố Hồ Chí Minh chi trả thù lao ba triệu đồng cho một cộng tác viên hỗ trợ hậu cần vào ngày 25 tháng 6 năm 2026.
Theo quy định cũ đang có hiệu lực tại thời điểm đó, khoản chi trả này vượt ngưỡng hai triệu đồng nên công ty bắt buộc phải khấu trừ mười phần trăm, tương đương ba trăm nghìn đồng, trước khi chi trả cho cộng tác viên.
Nếu cùng một khoản chi trả ba triệu đồng này phát sinh vào ngày 5 tháng 7 năm 2026, sau thời điểm Nghị định 253/2026/NĐ-CP có hiệu lực, công ty sẽ không phải khấu trừ vì mức chi trả chưa đạt ngưỡng năm triệu đồng.
Sự khác biệt tưởng chừng nhỏ này lại tạo ra rủi ro thực tế nếu doanh nghiệp không cập nhật kịp thời hệ thống tính lương đúng theo mốc hiệu lực.
Quy định nâng ngưỡng khấu trừ chỉ áp dụng đối với nhóm cá nhân cư trú không ký hợp đồng lao động, hoặc có ký hợp đồng lao động nhưng thời hạn dưới ba tháng. Đây là nhóm đối tượng thường gặp trong thực tế doanh nghiệp bao gồm cộng tác viên bán hàng, người lao động thời vụ, chuyên gia được mời giảng dạy hoặc tư vấn theo từng buổi, người môi giới hưởng hoa hồng không thường xuyên.
Đối với người lao động ký hợp đồng lao động từ ba tháng trở lên, việc khấu trừ thuế vẫn thực hiện theo biểu thuế lũy tiến từng phần dựa trên thu nhập tính thuế hằng tháng sau khi trừ các khoản giảm trừ gia cảnh, không áp dụng ngưỡng năm triệu đồng nêu trên.
Một điểm quan trọng mà kiểm toán viên VietValues thường lưu ý khách hàng là cơ chế cam kết tạm thời chưa khấu trừ thuế vẫn tiếp tục tồn tại song song với ngưỡng khấu trừ.
Trường hợp cá nhân chỉ có duy nhất một nguồn thu nhập thuộc diện khấu trừ theo tỷ lệ mười phần trăm, nhưng ước tính tổng thu nhập chịu thuế cả năm sau khi trừ gia cảnh chưa đến mức phải nộp thuế, cá nhân có thể lập cam kết theo mẫu quy định gửi tổ chức chi trả để tạm thời chưa bị khấu trừ.
Điều kiện tiên quyết để áp dụng cam kết này là cá nhân phải đã có mã số thuế tại thời điểm cam kết. Với mức giảm trừ gia cảnh mới được điều chỉnh lên mười lăm phẩy năm triệu đồng mỗi tháng cho bản thân người nộp thuế theo quy định hiện hành, phạm vi cá nhân đủ điều kiện lập cam kết trong thực tế sẽ được mở rộng hơn so với trước.
Ví dụ thứ hai minh họa cho tình huống này là trường hợp một sinh viên làm cộng tác viên viết nội dung cho một doanh nghiệp truyền thông, mỗi tháng nhận thù lao trung bình sáu triệu đồng, đây là nguồn thu nhập duy nhất trong năm của sinh viên này.
Vì tổng thu nhập cả năm ước tính bảy mươi hai triệu đồng, thấp hơn mức khởi điểm chịu thuế theo biểu lũy tiến sau giảm trừ gia cảnh, sinh viên có thể lập cam kết gửi doanh nghiệp để tạm thời không bị khấu trừ mười phần trăm mỗi lần nhận thù lao, thay vì phải chờ đến cuối năm làm thủ tục hoàn thuế.
Từ góc độ kiểm toán, doanh nghiệp cần lưu giữ đầy đủ bản cam kết gốc kèm thông tin mã số thuế của cá nhân để làm căn cứ giải trình khi cơ quan thuế thanh tra, vì trách nhiệm liên đới có thể phát sinh nếu cam kết không hợp lệ nhưng doanh nghiệp vẫn áp dụng.
Bên cạnh việc nâng ngưỡng khấu trừ, Nghị định 253/2026/NĐ-CP cũng mở rộng điều kiện để cá nhân không phải tự quyết toán thuế thu nhập cá nhân đối với phần thu nhập vãng lai đã bị khấu trừ tại nguồn. Theo quy định mới, cá nhân có thu nhập chính từ tiền lương, tiền công tại một nơi theo hợp đồng lao động từ ba tháng trở lên, đồng thời có thêm thu nhập vãng lai tại nơi khác với mức bình quân không quá mười lăm triệu đồng mỗi tháng trong năm, và đã được tổ chức chi trả khấu trừ đủ mười phần trăm tại nguồn, thì không bắt buộc phải tự quyết toán đối với phần thu nhập vãng lai này.
Mức ngưỡng mười lăm triệu đồng là sự điều chỉnh tăng đáng kể so với ngưỡng mười triệu đồng bình quân mỗi tháng theo quy định áp dụng trước đây.
Sự thay đổi này có mối liên hệ chặt chẽ với việc nâng ngưỡng khấu trừ, vì hai quy định cùng hướng tới mục tiêu giảm gánh nặng thủ tục hành chính cho nhóm cá nhân có thu nhập vãng lai không lớn. Chúng tôi lấy ví dụ một kế toán viên đang làm việc chính thức tại một công ty theo hợp đồng không xác định thời hạn, đồng thời nhận thêm công việc tư vấn thuế bán thời gian cho một doanh nghiệp khác với thù lao trung bình mười hai triệu đồng mỗi tháng trong năm 2026.
Theo ngưỡng mười triệu đồng áp dụng trước ngày 1 tháng 7 năm 2026, cá nhân này buộc phải tự quyết toán phần thu nhập vãng lai vì đã vượt ngưỡng miễn quyết toán. Nhưng nếu áp dụng ngưỡng mười lăm triệu đồng theo quy định mới cho cả năm tính thuế 2026, cá nhân này sẽ không còn thuộc diện bắt buộc quyết toán đối với khoản thu nhập vãng lai, miễn là công ty tư vấn đã khấu trừ đủ mười phần trăm theo đúng quy định tại thời điểm chi trả.
Từ góc độ kế toán và kiểm toán, việc nâng ngưỡng khấu trừ tác động trực tiếp đến khoản mục thuế thu nhập cá nhân phải nộp hộ, thường được ghi nhận là một khoản phải trả ngắn hạn trên bảng cân đối kế toán. Khi ngưỡng khấu trừ được nâng lên, số lượng giao dịch phát sinh nghĩa vụ khấu trừ sẽ giảm, kéo theo số dư tài khoản thuế thu nhập cá nhân phải nộp hộ giảm tương ứng so với cùng kỳ năm trước, đặc biệt đối với các doanh nghiệp có mô hình sử dụng nhiều lao động thời vụ như tổ chức sự kiện, giáo dục đào tạo, nông nghiệp thời vụ, bán lẻ theo mùa vụ.
Đối với dòng tiền của người lao động thời vụ, việc không bị khấu trừ đối với các khoản chi trả dưới năm triệu đồng đồng nghĩa với việc họ nhận đủ số tiền thù lao ngay tại thời điểm chi trả thay vì phải chờ hoàn thuế vào cuối năm nếu thu nhập thực tế thấp hơn mức chịu thuế. Đây là yếu tố tích cực về mặt an sinh, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải cập nhật chính xác thời điểm áp dụng trong phần mềm tính lương, vì áp dụng sai ngưỡng, dù theo hướng khấu trừ thiếu hay khấu trừ thừa, đều tạo ra chênh lệch cần điều chỉnh sau này.
Một khía cạnh khác cần lưu ý là quy định mới không hồi tố đối với các khoản đã chi trả và khấu trừ đúng theo quy định cũ trước ngày 1 tháng 7 năm 2026. Theo nguyên tắc chuyển tiếp thường được áp dụng trong các văn bản thuế tương tự, các khoản chi trả phát sinh trước thời điểm nghị định có hiệu lực vẫn áp dụng ngưỡng và tỷ lệ khấu trừ theo quy định đang có hiệu lực tại thời điểm chi trả, doanh nghiệp không cần điều chỉnh hồi tố các khoản đã khấu trừ đúng quy định cũ. Doanh nghiệp cần phân định rõ ràng mốc thời gian này trong hồ sơ kế toán để tránh nhầm lẫn khi tổng hợp số liệu cuối năm.
Trong quá trình kiểm toán báo cáo tài chính và soát xét tuân thủ thuế cho các doanh nghiệp có sử dụng lao động thời vụ, chúng tôi nhận thấy có ba nhóm sai sót phổ biến liên quan đến việc áp dụng ngưỡng khấu trừ thu nhập vãng lai, và những sai sót này nhiều khả năng sẽ tái diễn trong giai đoạn chuyển tiếp giữa quy định cũ và Nghị định 253/2026/NĐ-CP.
Nhóm sai sót thứ nhất là áp dụng sai thời điểm hiệu lực, cụ thể là tiếp tục sử dụng ngưỡng hai triệu đồng sau ngày 1 tháng 7 năm 2026 do phần mềm tính lương chưa được cập nhật kịp thời, dẫn đến khấu trừ thừa của người lao động. Trường hợp này tuy không làm phát sinh rủi ro về nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp, nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người lao động và có thể dẫn đến khiếu nại, đồng thời tạo thêm khối lượng công việc hoàn trả số thuế đã khấu trừ thừa.
Nhóm sai sót thứ hai, nghiêm trọng hơn về mặt tuân thủ, là áp dụng ngưỡng mới cho các khoản chi trả phát sinh trước ngày 1 tháng 7 năm 2026 do xác định sai kỳ tính thuế hoặc do doanh nghiệp gộp chung các khoản chi trả rải rác trong quý để xét ngưỡng, dẫn đến khấu trừ thiếu so với quy định đang có hiệu lực tại thời điểm chi trả. Đây là sai sót có thể dẫn đến việc doanh nghiệp bị truy thu số thuế còn thiếu và bị xử phạt vi phạm hành chính về thuế nếu bị cơ quan thuế phát hiện qua thanh tra, kiểm tra.
Nhóm sai sót thứ ba liên quan đến việc áp dụng điều kiện không phải quyết toán thuế mà không xác minh đầy đủ tính chính xác của thu nhập bình quân mười lăm triệu đồng mỗi tháng, đặc biệt trong trường hợp cá nhân có nhiều nguồn thu nhập vãng lai từ nhiều tổ chức chi trả khác nhau mà doanh nghiệp không có đầy đủ thông tin để đối chiếu. Về nguyên tắc, trách nhiệm xác định điều kiện này thuộc về cá nhân người nộp thuế, nhưng doanh nghiệp với vai trò tổ chức chi trả cần lưu giữ đầy đủ chứng từ khấu trừ để làm căn cứ hỗ trợ cá nhân khi cần giải trình với cơ quan thuế.
Xét trên tổng thể, những sai sót này tuy thường có giá trị không lớn trên từng giao dịch đơn lẻ, nhưng khi doanh nghiệp có số lượng giao dịch chi trả thu nhập vãng lai lớn và lặp lại thường xuyên, tổng chênh lệch có thể trở thành khoản mục trọng yếu ảnh hưởng đến tính trung thực và hợp lý của báo cáo tài chính, đặc biệt là khoản mục thuế và các khoản phải nộp Nhà nước. Đây cũng là một trong những nội dung mà kiểm toán viên cần đưa vào phạm vi thử nghiệm kiểm soát khi thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính cho các doanh nghiệp có mô hình sử dụng lao động thời vụ với tần suất cao.
Trên cơ sở kinh nghiệm tư vấn thực tế, chúng tôi khuyến nghị doanh nghiệp thực hiện một số bước cụ thể để đảm bảo tuân thủ đúng quy định mới, đồng thời hạn chế rủi ro khi cơ quan thuế tiến hành thanh tra, kiểm tra trong các kỳ tiếp theo.
Trước tiên, doanh nghiệp cần rà soát và cập nhật ngay thời điểm áp dụng ngưỡng khấu trừ mới trong hệ thống phần mềm tính lương, đảm bảo hệ thống phân biệt chính xác giữa các khoản chi trả phát sinh trước và sau ngày 1 tháng 7 năm 2026, tránh áp dụng nhầm ngưỡng cho các giao dịch nằm ở hai bên ranh giới thời gian hiệu lực.
Tiếp theo, bộ phận kế toán, nhân sự cần xây dựng lại quy trình tiếp nhận và lưu trữ cam kết tạm thời chưa khấu trừ thuế, bao gồm việc xác minh mã số thuế cá nhân, lưu bản cam kết gốc kèm theo hồ sơ chi trả, và định kỳ đối chiếu để đảm bảo cá nhân lập cam kết thực sự chỉ có một nguồn thu nhập duy nhất thuộc diện khấu trừ theo tỷ lệ cố định.
Doanh nghiệp cũng nên tổ chức đào tạo ngắn cho bộ phận kế toán tiền lương và nhân sự về nội dung thay đổi của Nghị định 253/2026/NĐ-CP, không chỉ giới hạn ở ngưỡng khấu trừ thu nhập vãng lai mà còn bao gồm các thay đổi liên quan đến mức giảm trừ gia cảnh, giảm trừ chi phí y tế, giáo dục, và các khoản thu nhập được miễn thuế mới được bổ sung, để đảm bảo tính nhất quán trong toàn bộ quy trình tính lương và khấu trừ thuế của doanh nghiệp.
Cuối cùng, chúng tôi khuyến nghị doanh nghiệp chủ động thực hiện rà soát nội bộ định kỳ đối với các khoản chi trả thu nhập vãng lai, đối chiếu giữa dữ liệu kế toán, chứng từ khấu trừ thuế và hồ sơ khai thuế đã nộp, nhằm phát hiện sớm các chênh lệch tiềm ẩn trước khi cơ quan thuế thực hiện thanh tra, kiểm tra định kỳ. Việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ giải trình ngay từ giai đoạn đầu áp dụng quy định mới sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể thời gian và nguồn lực nếu phát sinh yêu cầu đối chiếu từ cơ quan quản lý thuế trong tương lai.
Việc nâng ngưỡng khấu trừ thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập vãng lai từ hai triệu đồng lên năm triệu đồng mỗi lần chi trả theo Nghị định 253/2026/NĐ-CP là một điều chỉnh mang tính tích cực, giúp giảm gánh nặng thủ tục cho cả doanh nghiệp và người lao động có thu nhập không thường xuyên.
Tuy nhiên, giá trị thực sự của quy định này chỉ được phát huy đầy đủ khi doanh nghiệp áp dụng đúng thời điểm hiệu lực, đúng đối tượng và duy trì đầy đủ hồ sơ chứng minh cho từng trường hợp cụ thể. Với vai trò đồng hành cùng doanh nghiệp trong công tác kiểm toán và tư vấn thuế, VietValues luôn nhấn mạnh rằng việc tuân thủ pháp luật thuế không chỉ là nghĩa vụ pháp lý, mà còn là nền tảng để xây dựng một hệ thống kiểm soát nội bộ vững chắc, bảo vệ tính trung thực của báo cáo tài chính và uy tín lâu dài của doanh nghiệp trước cơ quan quản lý nhà nước cũng như các bên liên quan.
CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ TƯ VẤN CHUẨN VIỆT (VIETVALUES)
Địa chỉ: 33 Phan Văn Khỏe, Phường Chợ Lớn, TP.HCM
Hotline: 0919 696 168
Website: www.vietvalues.com
Email: admin@vietvalues.com
ZALO OA: https://zalo.me/1205575301328198469
.png)
